Εισήγηση των προτάσεων της ΝΕΚ
Στην εισαγωγή της αιτιολογικής έκθεσης του νομοσχεδίου δηλώνεται η πίστη και προσήλωση στην ανάγκη περιβαλλοντικής προστασίας του αιγιαλού, απόδοσής του στην κοινοχρησία και διαπιστώνεται ότι ο αιγιαλός αποτελεί μέγιστο κεφάλαιο ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας της χώρας μας. Και παρακάτω επαναλαμβάνεται ότι με το νομοσχέδιο επιχειρείται «… να εξευρίσκονται πάντοτε οι ορθές λύσεις στα θέματα που αφορούν τον αιγιαλό, για την αέναη διατήρηση του αγαθού αυτού, που συνιστά ταυτόχρονα κεφαλαιώδες στοιχείο τόσο της φυσικής ομορφιάς, όσο και της ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας της χώρας μας…»
Δηλαδή πέραν των απαραίτητων γενικών διακηρύξεων που απορρέουν από τις αριστερές αρχές μας για το περιβάλλον και τη κοινή χρήση των αιγιαλών, θέτει καθαρά επιπλέον ζητήματα, όπως: τη σημασία των αιγιαλών για την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας της χώρας μας, την επίλυση των προβλημάτων που έχουν καταγραφεί από την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας μέχρι τώρα ή που θα παρουσιαστούν στο μέλλον (υπάρχοντα αιτήματα), το μέλλον των δημόσιων έργων που βρίσκονται μέσα στον αιγιαλό και άλλα.
Η ΝΕΚ θεωρεί ότι είναι θετικό και ρεαλιστικό να καταγραφούν όλοι οι τύποι επεμβάσεων (… ακόμα και οι γάμοι) στις ακτές και να τεθούν ανάλογοι κανόνες διαχείρισης. Δεν πρέπει όμως οι επεμβάσεις να αντιμετωπίζονται ως τυχαίες ασύνδετες και να δίνονται αντίστοιχες τυχαίες ανεξάρτητες λύσεις, χωρίς να εξετάζονται τα αίτια- κίνητρα τους, χωρίς λύσεις που προκύπτουν από μια ολοκληρωμένη πολιτική διαχείρισης των ακτών.
Είναι φανερό ότι η αύξηση του τουριστικού ρεύματος συμβαδίζει με την εξάπλωση, ποσοτική και ποιοτική, των επεμβάσεων στους αιγιαλούς, γεγονός που θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια μέσα στις δύσκολες συνθήκες της κλιματικής αλλαγής. Οι επεμβάσεις στον αιγιαλό αυθαίρετες ή νομίμως αιτούμενες είναι αποτέλεσμα του συγκεκριμένου τουριστικού προτύπου ανάπτυξης που θεωρεί τον αιγιαλό-παραλία βασικό μέρος του τουριστικού προϊόντος και κατά συνέπεια πεδίο επιχειρηματικής δράσης ως και σκληρού ανταγωνισμού.
Κατά την άποψη της ΝΕΚ οι αιγιαλοί-παραλίες μπορούν να αποτελούν συνιστώσα της οικονομικής τουριστικής ανάπτυξης, αλλά το ζήτημα είναι στο πλαίσιο ποίου μοντέλου ανάπτυξης. Του σημερινού πχ που ισοπεδώνει τις αμμοθίνες των ακτών με τα ευαίσθητα οικοσυστήματα για να δημιουργήσει αξιοποιήσιμο χώρο για ξαπλώστρες, τραπεζοκαθίσματα, διέλευση και παρκάρισμα αυτοκινήτων ή του προτύπου του ήπιου τουρισμού που θα αξιοποιεί και θα προβάλει τις αμμοθίνες ως μοναδικούς τόπους οικολογικής αξίας;
Με πρόσφατες τις συζητήσεις και τις αποφάσεις του 15ου Αναπτυξιακού Συνεδρίου των Κυκλάδων για ένα άλλο πρότυπο ήπιου τουρισμού, το νομοσχέδιο θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εργαλείο μετασχηματισμού του σημερινού τουριστικού μοντέλου προς την επιθυμητή ήπια βιώσιμη κατεύθυνση. Προφανώς για το σκοπό αυτό απαιτούνται και άλλα νομοσχέδια και εκπόνηση χωροταξικών σχεδίων σε κάθε νησί, θαλάσσιας χωροταξίας, ορισμός των επιτροπών διαχείρισης των περιοχών NATURA 2000 κτλ.
Η εμπειρία της συμμετοχής των μελών μας επί δεκαετίες στα κινήματα προστασίας των ακτών και της θάλασσας, της κατάθεσης πολλών θετικών προτάσεων στα δημοτικά συμβούλια των νησιωτικών δήμων, το γεγονός ότι βιώνουμε στη καθημερινότητα μας τις επεμβάσεις στις παραλίες, ζήσαμε τις μεγάλες καταστροφές στα περισσότερα νησιά (Ίο, Νάξο, Μύκονο, Θήρα κτλ) και τις αντιδράσεις της κοινωνίας, δηλαδή ως οι πλέον εγγύτεροι στο ζήτημα, θα επιχειρήσουμε να εκτιμήσουμε ρεαλιστικά την υπάρχουσα κατάσταση και να διατυπώσουμε πολιτικές θέσεις και απόψεις για το νομοσχέδιο.
Θεωρούμε ότι το νομοσχέδιο που ετοιμάστηκε πριν από την τραγωδία στο Μάτι, σήμερα εμφανίζεται ασύμβατο με τις κυβερνητικές εξαγγελίες και τα αναμενόμενα μέτρα μετά την καταστροφή. Είναι σαφές ότι δεν δίνει λύσεις στα προβλήματα που αναδείχθηκαν από τη καταστροφή στο Μάτι. Αντίθετα προσπαθεί να τακτοποιήσει όλες τις επεμβάσεις στις παραλίες. Το κυριότερο είναι ότι απολιτικοποιούνται οι επεμβάσεις και δεν σχετίζονται με τουριστικό μοντέλο ανάπτυξης.
Οι βασικές θέσεις της ΝΕΚ που προτείνεται να διέπουν τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου, πέρα από τις βασικές θεωρητικές παραδεκτές αρχές περί προστασίας και του κοινόχρηστου χαρακτήρα είναι:
- Οικολογική σημασία των ακτών.
Απαιτείται η έμπρακτη αναγνώριση της μεγάλης οικολογικής σημασίας των ακτών μας, και η θεώρηση ότι οι παραλίες δεν ανήκουν αποκλειστικά και ελεύθερα στον άνθρωπο αλλά και στα παραθαλάσσια-παραλίμνια οικοσυστήματα. Σχεδόν όλες οι ακτές των Κυκλάδων και μεγάλα μέρη της θάλασσας είναι χαρακτηρισμένες ως περιοχές NATURA 2000. Οι παλαιοί αιγιαλοί είναι συστήματα αμμοθινών που φιλοξενούν ευαίσθητα οικοσυστήματα, ακόμα και χώρους ωοτοκίας χελωνών, λίμνες-προστατευόμενοι μικροί υγροβιότοποι. Αυτά δε μπορεί να διαχειρίζονται ως απλή περιουσία (δημόσια ή ιδιωτική του Δημοσίου) με όρους καπιταλιστικής αγοράς, χωρίς να αναγνωρίζεται έμπρακτα η περιβαλλοντική τους αξία.
Έτσι προτείνεται κατά τον καθορισμό των γραμμών Αιγιαλού-Παραλίας, εκτός από τα γεωφυσικά στοιχεία να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικοί χαρακτηρισμοί και οι υπάρχοντες θεσμοθετημένοι όροι προστασίας (NATURA 2000, ΠΔ μικρών υγροτόπων, τοπικά χωροταξικά, ΖΟΕ, Αποφάσεις Δασαρχείων κλπ) ή να εκπονούνται περιβαλλοντικές μελέτες. Οι χώροι των ευαίσθητων οικοσυστημάτων πρέπει να περιφράζονται και να οριοθετούνται με εμφανή ορόσημα. Ο υπόλοιπος χώρος θα είναι ο διαθέσιμος για ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο παλαιός αιγιαλός ο οποίος συνήθως περιλαμβάνει το χώρο των οικοσυστημάτων πρέπει να περάσει στην εκτός συναλλαγής περιουσία του δημοσίου.
- Ελεύθερη ή ελεγχόμενη πρόσβαση στις ακτές.
Η λεγόμενη ‘’ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών’’ μετά την κατεδάφιση και απομάκρυνση όλων των ιδιωτικών εμποδίων και καταπατήσεων πρέπει να αντικατασταθεί με την ελεγχόμενη πρόσβαση, από συγκεκριμένα σημεία και σε συγκεκριμένα μέρη της ακτής που δεν επηρεάζουν τον χώρο των οικοσυστημάτων. Πρέπει να θεσμοθετηθούν ιδιαίτερα μέτρα για την απομάκρυνση των αυτοκινήτων από τον χώρο των παραλιών (ιδιαίτερα των αμμοθινών) που τώρα χρησιμοποιούνται για την πρόσβαση και για τη στάθμευση (ακόμα και στις προστατευόμενες λίμνες που έχουν ξεραθεί λόγω της ανομβρίας). Όπου απαιτούνται να γίνονται ξύλινοι πεζόδρομοι για την πρόσβαση ανθρώπων (ποδηλάτων;;) μονοπάτια σε βραχώδεις ακτές, δρόμοι ασφαλείας για πρόσβαση ασθενοφόρων, συστήματα πρόσβασης των ΑΜΕΑ.
- Παραχώρηση χρήσης αιγιαλού.
Με δεδομένη την ανάγκη και το δικαίωμα κάθε πολίτη και επισκέπτη να προστατεύεται από την ηλιακή ακτινοβολία κατά τη διάρκεια παραμονής του στα επιτρεπόμενα μέρη των ακτών, προτείνεται να επιτρέπεται η χρήση σκιάστρων (ομπρελών) ατομικών ή ενοικιαζόμενων σε καθορισμένους χώρους. Οι χώροι του αιγιαλού και οι όμορες ή μη επιχειρήσεις που παραχωρούνται πρέπει να πληρούν αυστηρά ορισμένες προϋποθέσεις:
- Να μην αποτελούν επέκταση των προσφερόμενων υπηρεσιών του καταστήματος εστίασης (εκτός από τις εντός οικισμών περιπτώσεις), στο χώρο της ακτής και να λειτουργούν μόνο τη μέρα. Το κατάστημα πρέπει να διαθέτει ανάλογες τουαλέτες.
- Οι ενοικιαζόμενοι χώροι θα περιλαμβάνουν συγκεκριμένο πλήθος αριθμημένων ομπρελών με ειδικό σήμα.
- Τα όρια των χώρων θα σημαίνονται με ειδικά σημάδια εμφανή και με ψηφιακό τρόπο. Όσες ομπρέλες ή ξαπλώστρες βρίσκονται εκτός από τον οριοθετημένο χώρο θα κατάσχονται.
- Οι χώροι συνολικά να καταλαμβάνουν μικρό ποσοστό του διαθέσιμου για ανθρώπινες δραστηριότητες χώρου της ακτής (π.χ. έως 30-40%) με ομοιόμορφη κατανομή κατά μήκος της.
- Οι αποστάσεις από την ακτογραμμή να είναι 5 μέτρα, οι πλάγιες σε περίπτωση όμορων χώρων καταστημάτων 2 μέτρα και στις μικρές προσόψεις 1 μέτρο. Δεν ενοικιάζονται ακτές που έχουν μικρό πλάτος (ως 7 μέτρα).
- Η επιφάνεια κάθε χώρου δεν υπερβαίνει το 5% του διαθέσιμου για ανθρώπινες δραστηριότητες χώρου της ακτής και σε καμιά περίπτωση τα 500 τετραγωνικά.
- Δεν ενοικιάζονται χώροι σε επιχειρήσεις που δεν είναι νόμιμες ή έχουν παραβιάσει του νόμους περιβαλλοντικής προστασίας ή εργατικής νομοθεσίας. Επίσης δεν διαθέτουν ανάλογο ιδιόκτητο χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων έξω από την παραλία.
- Να μη δίνεται στον επιχειρηματία η δυνατότητα να δημιουργεί πρόσθετη μεγάλη αξία από την εκμετάλλευση του δημόσιου χώρου, με τον καθορισμό ανώτατης λιανικής τιμής ανάλογης των αντικειμενικών αξιών.
- Απαγορεύεται η διαφήμιση της απλής παραχώρησης ως δήθεν ιδιωτικής παραλίας με ποινή
- Φορέας Διαχείρισης.
Προτείνεται η διαχείριση της απλής παραχώρησης να αφαιρεθεί από τους Δήμους γιατί μέχρι τώρα αποτέλεσε για τους Δημάρχους πεδίο εκλογικών και οικονομικών συναλλαγών. Η ενοικίαση των επιλεγμένων περιοχών μετά από τις αιτήσεις των ενδιαφερομένων και μόνο θα γίνεται από τα γραφεία δημόσιας περιουσίας (Κτηματική) με αδιάβλητη ηλεκτρονική διαδικασία και σύμφωνη γνώμη της επιτροπής διαχείρισης NATURA του νομού. Να λειτουργήσουν τα αποκεντρωμένα γραφεία της κτηματικής στα νησιά.
- Ιδιωτικά και δημόσια έργα στις ακτές.
Δεν δίνεται άδεια για κανένα ιδιωτικό έργο σε ακτές ή στη θάλασσα με πρόσχημα την ανάπτυξη του τουρισμού ή της βιομηχανίας. Τα δημόσια έργα εντός των ακτών γίνονται όταν δεν υπάρχει καμία εναλλακτική λύση και εξυπηρετούν πράγματι το κοινό συμφέρον χωρίς να προκαλούν προβλήματα στην υγεία των πολιτών και κινδύνους. Όσα έργα δημόσια ή ιδιωτικά δεν έχουν άδεια (οικοδομική) κατεδαφίζονται.
- Επίβλεψη – αστυνόμευση ακτών.
Προτείνεται η αυστηρή επίβλεψη των ακτών από κάθε είδους παρεμβάσεις μόνιμες ή προσωρινές, όπως την εφαρμογή των όρων στην απλή παραχώρηση αιγιαλού. Χωρίς την άμεση επίβλεψη οι νόμοι δεν έχουν καμία αξία. Η Κτηματική και τα Γραφεία Δημόσιας Περιουσίας δεν μπορούν να αναλάβουν αυτόν τον ρόλο άμεσης επέμβασης. Για τις Κυκλάδες που υπάρχει σε όλα τα νησιά παρουσία λιμενικών αρχών (Λιμεναρχείων ή σταθμών ή απλών λιμενοφυλάκων, εποχιακά) να δημιουργηθεί μέσα στο λιμενικό σώμα ειδική υπηρεσία αστυνόμευσης των ακτών (αιγιαλού-παλαιού αιγιαλού-παραλίας-αμμοθινών-οικοσυστημάτων θαλάσσιων και παραθαλάσσιων, προσβάσεων, σταθμεύσεων) με δικαιώματα σύλληψης των παραβατών, κατασχέσεων μέσων, μηνύσεων, αυτόφωρο κλπ. Λειτουργία τηλεφωνικού αριθμού καταγγελιών και άμεσης επέμβασης. Επίσης μπορεί να γίνεται παρακολούθηση από δορυφόρους.
- Κλίμακα και ιστορία των νησιών.
Σε όλες τις διατάξεις του νομοσχεδίου πρέπει να ληφθεί υπόψη η μικρή κλίμακα των νησιών των Κυκλάδων και η ιστορική σχέση τους με τη θάλασσα (ναυτιλία – αλιεία) που αποτυπώνεται σε παραδοσιακές δομές κοντά στον αιγιαλό. Τα διάφορα οριζόμενα μεγέθη (αποστάσεις) πρέπει να είναι συμβατά με την κλίμακα των νησιών (πχ τα 50 μέτρα ζώνη παραλίας για τις μικρές ιδιοκτησίες των νησιών είναι υπερβολικό). Στις παραλίες των μικρών νησιών δεν πρέπει να γίνεται παραχώρηση χρήσης (ζητήθηκε από τους φορείς του Κουφονησίου) σε όμορα καταστήματα γιατί δεν απομένει ελεύθερος χώρος για πολίτες.
- Αθλητικές δραστηριότητες στης ακτές.
Επιτρέπονται δραστηριότητες και αντίστοιχες ήπιες εγκαταστάσεις από ναυταθλητικούς συλλόγους και πιστοποιημένες επιχειρήσεις εναλλακτικού τουρισμού με αυστηρούς όρους προστασίας της ακτής και θάλασσας (αμμοθινών, λιμνών-υγροτόπων, ακτών, βυθού) με περιβαλλοντική μελέτη και με κατάθεση συγκεκριμένου σχεδίου εναλλακτικού τουρισμού εγκεκριμένο από τον ΕΟΤ, με εξασφάλιση εξειδικευμένου προσωπικού, σε ασφαλείς τοποθεσίες που δε θα κινδυνεύουν οι κολυμβητές και αθλητές, με τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Επίσης να διαθέτουν ιδιαίτερο χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων έξω από την παραλία. (έχουμε περιπτώσεις πολλών ατυχημάτων και ισοπεδώσεις αμμοθινών για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης γερμανικής επιχείρησης windsurfing.)
- Αποκατάσταση του περιβάλλοντος στις ακτές.
Πρέπει να κατεδαφιστούν οι μόνιμες κατασκευές στις ακτές, να αποψιλωθούν από τις παράνομες προσωρινές εγκαταστάσεις, να κατασχεθούν εξοπλισμοί ξενοδοχείων και καταστημάτων εκτός νόμιμων χώρων.
Το βασικότερο είναι να θεσμοθετηθεί η διαδικασία αποκατάστασης των επεμβάσεων στις παράκτιες αμμοθίνες με συγκεκριμένο σχέδιο και χρονοδιάγραμμα (δεκαετιών).
- Μέτρα κατά της διαφθοράς.
Πρέπει να θεσμοθετηθούν μέτρα κατά τις διαφθοράς σε λιμεναρχεία, αστυνομίες, δήμους, Κτηματική, που έχουν καλύψει μέχρι τώρα αυθαιρεσίες στους αιγιαλούς και παραλίες. Οι μέχρι τώρα ευθύνες να αναζητηθούν και να καταλογισθούν στους υπευθύνους.
- Διαβούλευση με την κοινωνία.
Πρέπει να γίνει διαβούλευση με την κοινωνία, όχι μόνο με τους ενδιαφερόμενους επαγγελματίες και επενδυτές. Μπορεί να γίνει εύκολα διαβούλευση με τους φορείς που συμμετείχαν στη διαβούλευση των αναπτυξιακών συνεδρίων.
